อิมานิ ปัญจะ สิกขาปะทานิ...ตัสมา สีลัง วิโสธะเย

สิ้นเสียงสาธุการของเหล่าฆราวาสท้ายศีล 5 การอาราธนาและสมาทานศีล ก็จบลงโดยปริยาย

ภายใต้พิธีกรรมที่เกิดขึ้น เพราะอาศัยการกระทำตาม ๆ กันมา หาใช่ทางเลือกเพียงทางเดียวที่ฆราวาสในฐานะอุบาสก อุบาสิกาจะรับศีลทั้ง 5 มารักษาได้

เพราะเหตุว่า ทางเลือกอื่นซึ่ง ลัด สั้น เร็วและง่ายกว่าก็มีอยู่ แล้วทำไมเราจะไม่เลือก

โดยพุทธวจนะแล้ว ศีล เป็นเรื่องของการกระทำซึ่งกรรมด้วยกายและวาจาที่ถูกต้อง และการกระทำทั้งหมดก็เกิดขึ้นจาก เจตนา เป็นเหตุปัจจัย ดังที่พระศาสดาตรัสแก่ภิกษุทั้งหลาย

ภิกษุทั้งหลาย !
เรากล่าวซึ่งเจตนาว่า เป็นกรรม
เพราะว่าบุคคลเจตนาแล้ว ย่อมกระทำซึ่งกรรมด้วย...
กาย
วาจา
ใจ 

ฉกฺก. อํ. ๒๒/๔๕๘,๔๖๓ - ๔๖๔/๓๓๔

กล่าวคือ ไม่มีกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรม โดยไม่มี / ปราศจาก เจตนา

สอดคล้องกับอีกพุทธวจนะที่พระศาสดาตรัสแก่ภิกษุทั้งหลาย

...เราตั้งจิตไว้เพื่อประโยชน์แก่ธรรมใด
ประโยชน์นั้นสำเร็จแล้วแก่เรา

เอาละ บัดนี้เราจะนำจิตเฉพาะต่ออารมณ์นั้น…

 

อัมพปาลิวรรค มหาวาร.สํ. ๑๙/๒๐๗/๗๑๖

 กล่าวอย่างสั้นที่สุด ศีลสำเร็จที่เจตนา ทว่า ขาด ทะลุ ด่างและพร้อยลงที่กายและวาจา

นั่นหมายความว่า ผู้กระทำซึ่งกรรมด้วยใจ ก็หาผิดศีลแต่อย่างใด มิอาจปรับความผิดได้

เพียงแต่มีอกุศลวิตก คือ กามวิตก พยาบาทวิตก วิหิงสาวิตก เกิดขึ้นภายในความรับรู้ของจิตแล้ว

โดยหน้าที่ สิ่งที่ควรทำต่อไปก็ คือ
ไม่รับเอาความครุ่นคิดเช่นนั้น ๆ ไว้
ละทิ้งเสีย
ถ่ายถอนออกเสีย
ทำให้สิ้นสุดเสียถึงความไม่มีอะไรเหลืออยู่
ดังพุทธวจนะที่พระศาสดาตรัสแก่ภิกษุทั้งหลาย 

ภิกษุทั้งหลาย !
เมื่อภิกษุ...
เดิน
ยืน
นั่ง
นอนตื่น
อยู่ก็ตาม

ถ้าเธอเกิดครุ่นคิดอยู่ด้วยความครุ่นคิดในทาง...
กาม
เดือดแค้น
ทำให้ผู้อื่นให้ลำบาก
ก็ดี ขึ้น


ภิกษุนั้น
ไม่รับเอาความครุ่นคิดเช่นนั้น ๆ ไว้
ละทิ้งเสีย
ถ่ายถอนออกเสีย
ทำให้สิ้นสุดเสียถึงความไม่มีอะไรเหลืออยู่


ภิกษุผู้เป็นเช่นนี้ แม้...
เดิน
ยืน
นั่ง
นอนตื่น
อยู่ก็ตาม

เราเรียกว่า
ผู้ทำความเพียรเผากิเลส
ผู้กลัวต่อความเป็นทาสของกิเลส
เป็นผู้ปรารภความเพียร ติดต่อสม่ำเสมอ
และ

เป็นผู้มีตนส่งไปแล้วในการกระทำเช่นนั้น

พระพุทธภาษิต จตุกฺก. อํ. ๒๑/๑๗/๑๑

ในทางกลับกัน หากเราไม่พยายามละอกุศลวิตกที่เกิดขึ้นภายในจิตด้วยมรรควิธีข้างต้นแล้ว โอกาสที่เราจะเป็นคนทุศีล ก็ไม่ใช่เรื่องยากเกินวิสัย

กล่าวถึงศีล 5 ซึ่งเป็นมาตรฐานขั้นต่ำในการอยู่ร่วมกันของมนุษย์ โดยนิยามศัพท์ คนในสังคมยังเข้าใจผิดไปจากที่พระศาสดาตรัสไว้

บ้างก็นิยามความหมายแคบเกินไป ทว่าก็มีอยู่จำนวนไม่น้อย ที่ตีความศีล 5 กว้างไปไกลเกินกว่านิยามศัพท์ตามภาษาบาลี

ซึ่งโดยหลักพระพุทธวจนะแล้ว พระศาสดาตรัสถึงศีล 5 ไว้ว่า

ศีลข้อที่ 1
(ปาณาติปาตา เวรมณี...)
เธอนั้น

ละปาณาติบาต
เว้นขาดจากปาณาติบาต (ฆ่าสัตว์)

วางท่อนไม้และศัสตราเสียแล้ว
มีความละอาย
ถึงความเอ็นดูกรุณา
หวังประโยชน์เกื้อกูลในบรรดาสัตว์ทั้งหลายอยู่

สี. ที. ๙/๘๓/๑๐๓

สอดคล้องกับพุทธวจนะที่พระศาสดาตรัสถึงความสะอาดทางกายไว้แก่จุนทะ

จุนทะ !
ความสะอาดทางกายมี ๓ อย่าง

จุนทะ !
ความสะอาดทางกาย มี ๓ อย่าง
นั้นเป็นอย่างไรเล่า ?

(๑) บุคคลบางคนในกรณีนี้
ละการทำสัตว์มีชีวิตให้ตกล่วง
เว้นขาดจากปาณาติบาต

วางท่อนไม้
วางศัสตรา
มีความละอาย
ถึงความเอ็นดูกรุณาเกื้อกูลแก่สัตว์ทั้งหลายอยู่

ทสก. อํ. ๒๔/๒๘๓ – ๒๘๙/๑๖๕

ศีลข้อที่ 2
(อทินนาทานา เวรมณี...)
เธอนั้น

ละอทินนาทาน
เว้นขาดจากอทินนาทาน
(ลักทรัพย์)


ถือเอาแต่ของที่เขาให้แล้ว
หวังอยู่แต่ของที่เขาให้
ไม่เป็นขโมย
มีตนเป็นคนสะอาดเป็นอยู่

สี. ที. ๙/๘๓/๑๐๓

สอดคล้องกับพุทธวจนะที่พระศาสดาตรัสถึงความสะอาดทางกายไว้แก่จุนทะ

จุนทะ !
ความสะอาดทางกายมี ๓ อย่าง

จุนทะ !
ความสะอาดทางกาย มี ๓ อย่าง
นั้นเป็นอย่างไรเล่า ?

(๒) บุคคลบางคนในกรณีนี้
ละการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้

เว้นขาดจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ 

ไม่ถือเอาทรัพย์และอุปกรณ์แห่งทรัพย์อันเจ้าของไม่ได้ให้
ใน...
บ้านก็ดี
ป่าก็ดี ด้วยอาการแห่งขโมย

ทสก. อํ. ๒๔/๒๘๓ – ๒๘๙/๑๖๕

ศีลข้อที่ 3
(กาเมสุมิจฉาจารา เวรมณี...)
เธอนั้น

ละกาเมสุมิจฉาจาร
เว้นขาดจากกาเมสุมิจฉาจาร
(เว้นขาดจากการประพฤติผิด)

ในหญิงซึ่ง...
มารดา
บิดา
พี่น้องชาย
พี่น้องหญิง หรือ
ญาติรักษา อันธรรมรักษา

เป็น…
หญิงมีสามี
หญิงอยู่ในสินไหม

โดยที่สุดแม้หญิงอันเขาหมั้นไว้ (ด้วยการคล้องพวงมาลัย)
ไม่เป็นผู้ประพฤติผิดจารีตในรูปแบบเหล่านั้น

ทสก. อํ. ๒๔/๒๘๗ - ๒๘๘/๑๖๕

สอดคล้องกับพุทธวจนะที่พระศาสดาตรัสถึงความสะอาดทางกายไว้แก่จุนทะ

จุนทะ !
ความสะอาดทางกายมี ๓ อย่าง

จุนทะ !
ความสะอาดทางกาย มี ๓ อย่าง
นั้นเป็นอย่างไรเล่า ?

(๓) บุคคลบางคนในกรณีนี้
ละการประพฤติผิดในกาม

เว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม (เว้นจาการประพฤติผิด)

ในหญิงซึ่ง...
มารดา
บิดา
พี่น้องชาย
พี่น้องหญิง หรือ
ญาติรักษา อันธรรมรักษา

เป็น...
หญิงมีสามี
หญิงอยู่ในสินไหม

โดยที่สุดแม้หญิงอันเขาหมั้นไว้ (ด้วยการคล้องมาลัย)
ไม่เป็นผู้ประพฤติผิดจารีตในรูปแบบเหล่านั้น

ทสก. อํ. ๒๔/๒๘๓ – ๒๘๙/๑๖๕

ศีลข้อที่ 4
(มุสาวาทา เวรมณี...)
เธอนั้น

ละมุสาวาท
เว้นขาดจากมุสาวาท

พูดแต่ความจริง
รักษาความสัตย์
มั่งคงในคำพูด
มีคำพูดควรเชื่อถือได้
ไม่แกล้งกล่าวให้ผิดต่อโลก

สี. ที. ๙/๘๓/๑๐๓

สอดคล้องกับพุทธวจนะที่พระศาสดาตรัสถึงความสะอาดทางวาจาไว้แก่จุนทะ

จุนทะ !
ความสะอาดทางวาจามี ๔ อย่าง

จุนทะ !
ความสะอาดทางวาจา มี ๔ อย่าง
นั้นเป็นอย่างไรเล่า ?

 (๑) บุคคลบางคนในกรณีนี้
ละมุสาวาท
เว้นขาดจากมุสาวาท
 

ไปสู่...
สภา ก็ดี